Ta gutarka [pozmowa] jest kontynuacją naszej pierwszej gutarki o gutarce.
W naszych słownikach objaśniających słowo «gutarka» ma cały szereg znaczeń:

  • Gutarka – rzeczowa lub serdeczna rozmowa.
  • Gutarka – wykład, referat, komunikat, artykuł, notatka, obliczone na wymianę myśli obecnych.
  • Gutarka – utwór literacki, zbudowany w formie dialogu.
  • Gutarka – liryczno-epicki gatunek folkloru litewsko-krewiczańskiego, w którym różne sytuacje są odzwierciedlane w formie monologu lub dialogu.
  • Gutarka – dyskurs, kontekst, temat, kierunek, istota, sens rozmowy (jak mówią, o czym gutarka?).

Wielu naukowców twierdzi, że u podstaw wszystkich języków rodziny indoeuropejskiej leży sanskryt (jemu, oczywiście, poświęcimy osobną gutarkę, a może nawet nie jedną).
A tu powiemy, że właśnie dzięki sanskrytowi można rozszyfrować etymologię (pochodzenie) lub odkryć pierwotne znaczenie bardzo wielu słów języków europejskich. Ponieważ słowniki języków europejskich mają bardzo znaczącą część korzeni sanskryckich lub ogólnie indoeuropejskich. I im starsze języki – tym więcej mają korzeni wspólnych z sanskrytem. Na przykład, uważa się, że 40% słów współczesnego języka rosyjskiego ma korzenie sanskryckie. Około 70% litewskich słów również wywodzi się z sanskrytu. Jeśli chodzi o nasz język, to sytuacja jest jeszcze bardziej interesująca, ale o tym też, kiedyś innym razem.

A teraz wróćmy do słowa „gutarka”! W sanskrycie słowo gutarka można napisać गुतर्क i dokładnie takiego słowa w sanskrycie nie znalazłem. Ale oto, co jest bardzo ciekawe. Zwróćcie, proszę, uwagę! „Gu+Tarka” (Gu+Tarka).

Część „Gu” (Gu – गु) w sanskrycie oznacza coś ciemnego, nieznanego, ukrytego, zamkniętego, przechowywanego w sekrecie, tajemnego, tajemniczego i nawet mistycznego. I pochodzi „Gu” (Gu – गु) od skróconego गुह्य (guhya), co oznacza „sekret lub najwyższy sekret” (supreme secret), „ezoteryka” (esoteric), „ezoteryzm” (esoterism), „tajemniczy, mistyczny” (mysterious); „tajemnica, misterium” (mystery). Taki sam sens „tajemniczości, mistyczności” część „Gu” (Gu – गु) nadaje, na przykład, i słowom: „guru” (गुरु – Guru – ten, kto rozprasza ciemność [niewiedzy, wyjaśnia nieznane]) czy „guna” (गुण – guṇa – wewnętrzna istota, jakość, cecha, charakter).
Nawet w naszych słowach czuć podobny wpływ: gęszcz, gęstwina, gęsty, gumno, leń, guz, guma, huta, gwazdać, gula.
I jednocześnie, jak impuls ujawnienia jakości (od wewnątrz na zewnątrz): dźwięk, huk, gęśle, gwizdek, huczeć, gula, gruchać, hulanka, głośny…

Słowo zaś „Tarka” (तर्क – tarka) tłumaczy się z sanskrytu jako logika (logic), doktryna logiki (doctrines of logic), rozumowanie (ratiocination), osąd (judgement), przypuszczenie czy domysł (hypothesis), (hipotetyczny) argument (hypothetical argument), obalenie (confutation), głos rozumu albo zdrowy rozsądek (sound reasoning), czy po prostu rozum (reason).

W Wedancie (वेदान्त – Vedānta) uważa się, że do wykorzystania tarki (तर्क – tarka – rozum) są tylko trzy godne cele. Tarkę czy rozum w pierwszej kolejności należy wykorzystywać:

  • Aby wyjaśnić prawdziwy sens Świętych traktatów, które są naszym jedynym źródłem wiedzy o Dharmie (Kosmicznym Prawie, Najwyższej Mądrości) i Brahmanie (Bóstwie, Najwyższym Rozumie Wszechświata).
  • Aby pozbyć się wątpliwości, sprzeczności i przeciwstawnych przekonań.
  • Aby przekonać nas o prawdopodobieństwie istnienia tego, co należy wiedzieć, to znaczy, Brahmana (Boga).

I w pewnym sensie sanskryckie słowo „tarka” (तर्क – tarka) przypomina nasze słowo „tarka” (narzędzie, którym trze się warzywa na sałatkę). Można trzeć warzywa, a można „trzeć” informacje, wiedzę, dane, zadania, zagadki, domysły… Nasi ludzie często nawet mówią: „trzeba przetrzeć” – w sensie omówić, przedyskutować czy razem przemyśleć.

Oto jeszcze, w jakich sanskryckich pojęciach występuje rdzeń „tarka” (तर्क – tarka):

  • Tulyatarka (तुल्यतर्क – tulyatarka) – przekonywanie przez porównanie (persuasion through comparison), wniosek z podobieństwa („inference from similitude), rozumowanie na podstawie porównywalnego (reasoning from the comparables).
  • Dustarka (दुस्तर्क – dustarka) – fałszywe rozumowanie (false reasoning), nieprawidłowe rozumowanie (wrong reasoning).
  • Witarka (वितर्क – vitarka) – percepcja i śledzenie obiektu medytacji.
  • Pratarka (प्रतर्क – pratarka) – domysł, przypuszczenie, przypomnienie, domyślność, założenie, opinia, myśl, domysł, przypuszczenie (guess, supposition, conjecture, congecture), konkluzja, wnioski, wynik (conclusion).
  • Satarka (सतर्क – satarka) — biegły w rozumowaniu (versed in reasoning), uważny (considerate), mający argumenty lub rozumowanie (having argument or reasoning), biegły w spekulacjach (skilled in speculation), ostrożny (cautious).
  • Sattarka (सत्तर्क – sattarka) – intuicyjna mistyczna logika, oparta na wewnętrznym intuicyjnym przeżyciu stanu nadświadomego i zdolna operować kategoriami, które nie mieszczą się w zwykłych (naukowych, racjonalnych) wyobrażeniach logicznych, swobodnie może wychodzić poza ramy ogólnie przyjętych pojęć czasu, przestrzeni, przyczynowości, wszelkiej uwarunkowaności i tak dalej. Z punktu widzenia codziennej logiki Sattarka (सत्तर्क – sattarka) jest „irracjonalna”, „nadprzyrodzona”, „cudem”, „dziwem” i tak dalej.
  • Kutarka (कुतर्क – kutarka) — sofistyczny lub błędny argument (sophistical or fallacious argument), nieortodoksyjna nauka (a heterodox doctrine), wolnomyślicielstwo (free thinking), sofistyczny sposób dyskutowania (a sophistical mode of arguing), sofistyka (sophistry).

Czy czytelnika nie zainteresowało to współbrzmienie: „kutarka” (kutarka) i „gutarka” (gutarka)? To prawie bezpośrednia zbieżność i brzmienia, i pisowni! Może nasze słowo „gutarka” (gutarka) pochodzi od sanskryckiego pojęcia „Kutarka” (कुतर्क – kutarka) — które oznacza „sofistyka”? A może i odwrotnie: nasza „gutarka” dała kiedyś początek temu sanskryckiemu pojęciu? A w czasie na przestrzeni tysiącleci i w przestrzeni tysięcy i tysięcy wiorst pierwszy dźwięk i litera trochę się zmieniły? Tym bardziej, że mamy cały szereg obserwacji, że nie nasz język wywodzi się z sanskrytu, a sanskryt pochodzi od naszego języka, ponieważ bardzo dobrze wyjaśnia etymologię ([znaczeniowe] pochodzenie) wielu sanskryckich pojęć wedyjskich! No, ale o tym będziemy gutarzyć innym razem.

Zachodni termin filozoficzny „Sofistyka” (sophistry), który odpowiada sanskryckiemu wedyjskiemu pojęciu „Kutarka” (कुतर्क – kutarka) i, być może, jest związany z naszym „gutarka” (gutarka) — pochodzi od starożytnego greckiego słowa „Sofia” (σοφία), które oznacza – „mistrzostwo, wiedza, mądrość” czy „imię bogini mądrości”.

Początkowo i zasadniczo w Starożytnej Grecji sofistyka była nauką wspólnego poszukiwania odpowiedzi na ważne pytania i rozwiązywania złożonych zadań lub sztuką odkrywania prawdy i zdobywania mądrości, wykorzystując metody logiki (organizacji myślenia) podczas prowadzenia rozmowy (gutarki). Ale z czasem, jak to często bywa, sofiści zapomnieli o pierwotnym przeznaczeniu sofistyki i zaczęli wykorzystywać jej metody nie do poszukiwania prawdy, odkrywania głębszej istoty i wyższych sensów, a wyłącznie do zwycięstwa w sporach (debatach, dyskusjach i dysputach). Właśnie do zwycięstwa, przy tym wszelkimi środkami, wypaczającymi prawdę i zdrowy rozsądek (logikę). Tak sofistyka zaczęła być wykorzystywana nie do poszukiwania i odkrywania prawdziwego (obiektywnego, istniejącego i rzeczywistego), a do udowodnienia swojego (subiektywnego, często błędnego i wypaczonego) i przekonania o tym innych (elokwentnych zwycięstw na forum, w senacie, podczas uczonych sporów i tak dalej). Dlatego dziś sofistyka ma cały szereg wypaczonych objaśnień często z bardzo negatywnymi odcieniami (konotacjami):

  • Sofistyka – umiejętność udowodnienia nie realnego, a pożądanego.
  • Sofistyka – stosowanie sofizmatów (logicznych wybiegów [sztuczek] i sprytnych wymysłów) w dyskusji.
  • Sofistyka – podmienianie pojęć, mieszanie znaczeń terminów, przyjmowanie fałszywych przesłanek za prawdziwe.
  • Sofistyka – dowodzenie z góry fałszywego.
  • Sofistyka – celowe wypaczanie prawdy i tak dalej.

Do tego wykorzystywane są sofizmaty lub specjalne sztuczki:

  • Formalnie wydający się poprawnym, ale fałszywy w istocie wniosek, oparty na celowo niepoprawnym doborze założeń wyjściowych.
  • Skomplikowane rozumowanie, czasem celowo zagmatwane (wielosłowiem i elokwencją) w celu pokazania przewagi intelektualnej lub wprowadzenia w błąd.
  • Błędne rozumowanie, niepoprawny argument, często oparty na umyślnym, świadomym naruszeniu zasad logiki (organizacji myślenia).

Przy czym takie samo negatywne zabarwienie sofistyka otrzymała nie tylko w zachodniej, ale i w wedyjskiej filozofii. Ale czy sofistyka była taka zawsze? Czy przeznaczenie sztuki, która nosiła w swoim rdzeniu imię bogini mądrości „Sofia” (σοφία), mogło polegać na umiejętności oszukiwania w sporach i udowadniania fałszywego? Jestem pewien, że nie! Ponieważ bogini mądrości „Sofia” (σοφία) jest bezpośrednio związana z prawdą, jasnością i światłem.

To samo, myślę, dotyczy sanskryckiego wedyjskiego pojęcia „Kutarka” (कुतर्क – kutarka) zbieżnego z naszym słowem „gutarka” (gutarka). Jak już mówiliśmy, w rdzeniu tego słowa leży „Tarka”, co dosłownie tłumaczy się z sanskrytu jako „logika”. Ale to nie tylko „logika”, ale i coś znacznie większego! Bo „Tarka” (तर्क – tarka) jest również znaczeniowo i dźwiękowo związana ze słowami „Tara” (तारा – Tārā) i „Taraka” (तारक – Tāraka), co w obu przypadkach dosłownie oznacza „gwiazdę”, „ciało niebieskie”, „słońce”.

I uwaga! Grecka „sofistyka” (sophistry) ma w rdzeniu imię bogini mądrości „Sofia” (σοφία). I sanskrycka „kutarka” (zbieżna ze słowem „gutarka”) również ma w rdzeniu imię bogini, tylko już Tary.

Tara (तारा – Tārā) – w tradycji wedyjskiej to jedna z Dziesięciu Mahawidji (bogiń Najwyższej Mądrości czy Absolutnej Prawdy), żona Bṛhaspati (planety mądrości). W Tybecie Tarę albo Arya Tarę (Ārya Tārā) nazywano „ratowniczką, wyzwolicielką” czy „tą, która przeprawia na drugi brzeg rzeki rzeczywistości”. Odpowiednik Bogini Tary istnieje praktycznie w każdej kulturze. Echa imienia Tara można usłyszeć i w brzmieniu ich imion.

Posłuchajcie, proszę. Łacińska Terra (Matka Ziemia) i Taramata (Matka Tara) w Atenach. U starożytnych Galów – Taranus (gwiazda Jowisz, darująca mądrość). To i prarodzicielka druidów irlandzka bogini Tara Hill. To i Tar – bogini mądrości, o której opowiada starożytna fińska saga. To i Tarahuma, której oddawali cześć południowoamerykańscy Indianie i afrykańska Nuin Tara (Córka Gwiazdy). To i chińska IszTar (bogini, która spadła na ziemię z gwiazdy lub innej planety i podarowała ludziom mądrość).
To i germańska OsTara, i aramejska Atargata albo Tarata, i babilońska, akadyjska i sumeryjska Asztar (Isztar, Esztar). Niektórzy mówią, że Tara była boginią i u Scytów, i u Słowian. I u wszystkich narodów te boginie czy, dokładniej, ta bogini pomagała ludziom nie tylko w sprawach świeckich, ale w pierwszej kolejności była gwiazdą przewodnią w sprawach duchowych.

W tybetańskiej ikonografii bońskiej bogini Tara ma 21 postaci (młodych Tar) i wraz z samą główną Tarą – to odpowiada 22 starszym arkanom (dosłownie „tajemnicom, sekretom”) T.A.R.O. – starożytnego wschodniego systemu filozoficznego poszukiwania mądrych rozwiązań złożonych życiowych zadań.

Tutaj też chce się wspomnieć nasze krewiczańskie słowa „tarabanić, taratoryć, taratucha”, jedno ze znaczeń którego to „bębnić, hałasować”. Ale nie wiadomo, jakie znaczenie miało ono tysiące lat temu…
Czy jeszcze na przykład starożytne krewiczańskie słowa „tarcza” (tarcza – chroni, broni) i „tar” (tratwa czy płot – przeprawia na drugi brzeg). Od razu przypomina się bogini Tara, która chroni, ratuje i przeprawia na drugi brzeg rzeki rzeczywistości.

Dlatego, podsumowując wszystko powiedziane o znaczeniach sanskryckiej części „Gu” (Gu – गु) i wedyjskiego pojęcia „Tarka” (तर्क – tarka), o zbieżnym „Kutarka” (कुतर्क – kutarka) i pierwotnym znaczeniu greckiego terminu „sofistyka” (sophistry), to, uważam, że można znacznie pogłębić rozumienie wewnętrznego sensu naszego słowa „gutarka”.

Wychodzi na to, że słowo gutarka (gutarka) – może mieć następujące sensy:

  • Gutarki – wspólne rozmowne poszukiwania prawdy, istoty, głębszego sensu (naukowe spory, dysputy, dyskusje, debaty, dialogi).
  • Gutarki – rozmowy o tajemnej mądrości, zdrowym rozsądku, wyższych przeznaczeniach (ludzi, rzeczy, zjawisk).
  • Gutarki – wspólne rozważania o ukrytej czy ezoterycznej logice tego, co się działo kiedyś, dzieje się teraz czy czeka w przyszłości.
  • Gutarki – poszukiwania odpowiedzi na ważne pytania i rozwiązywanie złożonych zadań dzięki wymianie opinii.
  • Gutarka – kolektywne budowanie przypuszczeń czy domysłów na temat czegoś nieznanego, rozwiązywanie zagadkowego.
  • Gutarki – zjednoczone wysiłki umysłowe w poznawaniu rzeczywistości, dzięki wspólnym rozważaniom, wymianie informacji, wiedzy i doświadczenia.
  • Gutarka – wspólne wyjaśnianie sytuacji, rozwiewanie wątpliwości i przeciwstawnych przekonań.
  • Gutarka – grupowe wolnomyślicielstwo, przewartościowywanie ogólnie przyjętego.
  • Gutarka – swobodne rozważania, opinie, dyskusje, domysły.

© Andrei Zhalevich. ᚯGUTARKIᚬ

By : Andrei Zhalevich