Układ nerwowy: Różnice pomiędzy wersjami
Z M.O.W.A.
mNie podano opisu zmian |
mNie podano opisu zmian |
||
| Linia 10: | Linia 10: | ||
File:TE-Nervous_system_diagram.svg | File:TE-Nervous_system_diagram.svg | ||
</gallery><hr> | </gallery><hr> | ||
== [[Centralny (ośrodkowy) układ nerwowy]] == | |||
'''Ośrodkowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy''' (łac. systema nervosum centrale, OUN, CUN, CNS od ang. central nervous system, літ. [[Цэнтральная нервовая сістэма]], рус. [[Центральная нервная система ]], ЦНС). | |||
=== [[Mózgowie]] === | |||
'''[[Mózgowie]]''' (łac. ''encephalon''; ang. ''brain'', рус. [[Головной мозг]]) | |||
* '''[[Móżdżek]]''' (łac. i ang. ''cerebellum'') | |||
* '''[[Pień mózgu]]''' (łac. ''truncus cerebri''; ang. ''brain stem'') | |||
** '''[[Rdzeń przedłużony]]''' (opuszka; łac. i ang. ''medulla oblongata''), w którym znajdują się ośrodki kierujące odruchami bezwarunkowymi – ośrodki oddechowe, regulujące pracę serca, ciśnienie krwi, ośrodki odpowiedzialne za żucie, połykanie, wydzielanie śliny, ośrodki kojarzeniowe słuchu i równowagi oraz koordynacji ruchowej. | |||
** [[Tyłomózgowie]] (łac. ''rhombencephalon''), będący ośrodkiem kontroli, koordynacji i regulacji ruchów, odpowiedzialnym za utrzymanie równowagi ciała. | |||
** '''[[Most (mózg)|Most]]''' (łac. i ang. ''pons'') | |||
** '''[[Śródmózgowie]]''' (łac. ''mesencephalon''; ang. ''midbrain''), czyli pierwotny ośrodek analizy wzroku i słuchu. | |||
* '''[[Mózg]]''' (łac. i ang. ''cerebrum'') lub [[Kresomózgowie]] (łac. ''telencephalon'', рус. [[Конечный мозг]])): | |||
** '''[[Półkule mózgu]]''' (łac. ''hemisphaeria cerebri''; ang. ''cerebral hemispheres''). Dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się na płaty: | |||
*** [[Płat czołowy]] – związany z m.in. pamięcią, uwagą, kontrolą zachowania, planowaniem, hamowaniem reakcji; zawiera również ośrodki ruchowe oraz [[ośrodek Broki|pole Broca]] (zazwyczaj w lewej półkuli), związane z kontrolą ekspresji mowy | |||
*** [[Płat ciemieniowy]] – zawiera m.in. ośrodki czucia skórnego, rozumienia i kojarzenia informacji pochodzących ze zmysłów oraz ośrodki uwagi | |||
*** [[Płat potyliczny]] – zawiera ośrodki wzrokowe | |||
*** [[Płat skroniowy]] – zawiera m.in. ośrodek analizy wrażeń słuchowych ([[ośrodek Wernickego|pole Wernickego]], zazwyczaj w lewej półkuli), a także ośrodki emocji oraz pamięci | |||
** '''[[Międzymózgowie]]''' (łac. i ang. ''diencephalon''), w którym znajdują się ośrodki nerwowe głodu i sytości, [[termoregulacja|termoregulacji]], pragnienia, agresji/ucieczki, [[libido|popędu płciowego]] i instynktu macierzyńskiego. | |||
=== [[Rdzeń kręgowy]] === | |||
'''[[Rdzeń kręgowy]]''' (łac. ''medulla spinalis''; ang. ''spinal cord'') | |||
<hr> | |||
== [[Obwodowy układ nerwowy]] == | |||
'''[[Obwodowy układ nerwowy]]''' (łac. ''systema nervosum periphericum''; ang. ''peripheral nervous system'') | |||
::* '''[[Somatyczny układ nerwowy]]''' (łac. ''systema nervosum somaticum''; ang. ''somatic nervous system'') | ::* '''[[Somatyczny układ nerwowy]]''' (łac. ''systema nervosum somaticum''; ang. ''somatic nervous system'') | ||
::* '''[[Autonomiczny układ nerwowy]]''' (wegetatywny; łac. ''systema nervosum autonomicum''; ang. ''autonomic (visceral) nervous system'') | ::* '''[[Autonomiczny układ nerwowy]]''' (wegetatywny; łac. ''systema nervosum autonomicum''; ang. ''autonomic (visceral) nervous system'') | ||
| Linia 29: | Linia 39: | ||
::: – {{fakt|'''[[Układ enteryczny|część enteryczna]]''' (układ żołądkowo-jelitowy|data=2012-03}}; jelitowy układ nerwowy{{odn|Krzymowski|Przała|2005|s=416}}; ang. ''Enteric nervous system''{{odn|Krzymowski|Przała|2005|s=416}}) | ::: – {{fakt|'''[[Układ enteryczny|część enteryczna]]''' (układ żołądkowo-jelitowy|data=2012-03}}; jelitowy układ nerwowy{{odn|Krzymowski|Przała|2005|s=416}}; ang. ''Enteric nervous system''{{odn|Krzymowski|Przała|2005|s=416}}) | ||
<hr> | |||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
Wersja z 17:41, 28 lis 2023
MOWA : Język polski | Света-Мова | Русский язык
Układ nerwowy (łac. systema nervosum; ang. nervous system, літ. Нервовая сістэма, рус. Нервная система).
Centralny (ośrodkowy) układ nerwowy
Ośrodkowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy (łac. systema nervosum centrale, OUN, CUN, CNS od ang. central nervous system, літ. Цэнтральная нервовая сістэма, рус. Центральная нервная система , ЦНС).
Mózgowie
Mózgowie (łac. encephalon; ang. brain, рус. Головной мозг)
- Móżdżek (łac. i ang. cerebellum)
- Pień mózgu (łac. truncus cerebri; ang. brain stem)
- Rdzeń przedłużony (opuszka; łac. i ang. medulla oblongata), w którym znajdują się ośrodki kierujące odruchami bezwarunkowymi – ośrodki oddechowe, regulujące pracę serca, ciśnienie krwi, ośrodki odpowiedzialne za żucie, połykanie, wydzielanie śliny, ośrodki kojarzeniowe słuchu i równowagi oraz koordynacji ruchowej.
- Tyłomózgowie (łac. rhombencephalon), będący ośrodkiem kontroli, koordynacji i regulacji ruchów, odpowiedzialnym za utrzymanie równowagi ciała.
- Most (łac. i ang. pons)
- Śródmózgowie (łac. mesencephalon; ang. midbrain), czyli pierwotny ośrodek analizy wzroku i słuchu.
- Mózg (łac. i ang. cerebrum) lub Kresomózgowie (łac. telencephalon, рус. Конечный мозг)):
- Półkule mózgu (łac. hemisphaeria cerebri; ang. cerebral hemispheres). Dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się na płaty:
- Płat czołowy – związany z m.in. pamięcią, uwagą, kontrolą zachowania, planowaniem, hamowaniem reakcji; zawiera również ośrodki ruchowe oraz pole Broca (zazwyczaj w lewej półkuli), związane z kontrolą ekspresji mowy
- Płat ciemieniowy – zawiera m.in. ośrodki czucia skórnego, rozumienia i kojarzenia informacji pochodzących ze zmysłów oraz ośrodki uwagi
- Płat potyliczny – zawiera ośrodki wzrokowe
- Płat skroniowy – zawiera m.in. ośrodek analizy wrażeń słuchowych (pole Wernickego, zazwyczaj w lewej półkuli), a także ośrodki emocji oraz pamięci
- Międzymózgowie (łac. i ang. diencephalon), w którym znajdują się ośrodki nerwowe głodu i sytości, termoregulacji, pragnienia, agresji/ucieczki, popędu płciowego i instynktu macierzyńskiego.
- Półkule mózgu (łac. hemisphaeria cerebri; ang. cerebral hemispheres). Dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się na płaty:
Rdzeń kręgowy
Rdzeń kręgowy (łac. medulla spinalis; ang. spinal cord)
Obwodowy układ nerwowy
Obwodowy układ nerwowy (łac. systema nervosum periphericum; ang. peripheral nervous system)
- Somatyczny układ nerwowy (łac. systema nervosum somaticum; ang. somatic nervous system)
- Autonomiczny układ nerwowy (wegetatywny; łac. systema nervosum autonomicum; ang. autonomic (visceral) nervous system)
- – część współczulna (układ sympatyczny; łac. pars sympathica; ang. sympathetic nervous system)
- – część przywspółczulna (układ parasympatyczny; łac. pars parasympathica; ang. parasympathetic nervous system)
- – Шаблён:Fakt; jelitowy układ nerwowyШаблён:Odn; ang. Enteric nervous systemШаблён:Odn)
Bibliografia
- Andrei Zhalevich. ŚwiatoRazumienie. Wrocław, 2023.
- Adam Bochenek, Michał Reicher. Anatomia człowieka T.I. Warszawa: PZWL, 1968.
- Michał Reicher. Anatomia ogólna: kości, stawy i więzadła, mięśnie. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1990.
- Thieme Atlas of Anatomy: General Anatomy and Musculoskeletal System. Thieme. 2006.
- Синельников Р. Д., Синельников Я. Р. Атлас анатомии человека. — 2-е. — М.: Медицина, 1996.
- https://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Układ_nerwowy
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Układ_nerwowy_człowieka
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Ośrodkowy_układ_nerwowy
- https://ru.wikipedia.org/wiki/Нервная_система
Центральная нервная система Периферическая нервная система
- https://be.wikipedia.org/wiki/Нервовая_сістэма
- https://fizjoterapeuty.pl/uklad-nerwowy/uklad-nerwowy-podstawowe-informacje.html
