Układ nerwowy

---

MOWA : Język polski | Света-Мова | Русский язык

---

Układ nerwowy (łac. systema nervosum; ang. nervous system, літ. Нервовая сістэма, рус. Нервная система).

---

• 

---

1. == Centralny (ośrodkowy) układ nerwowy == Ośrodkowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy (łac. systema nervosum centrale, OUN, CUN, CNS od ang. central nervous system, літ. Цэнтральная нервовая сістэма, рус. Центральная нервная система , ЦНС). 1.1. === Mózgowie === Mózgowie (łac. encephalon; ang. brain, рус. Головной мозг).

• Móżdżek (łac. i ang. cerebellum).
• Pień mózgu (łac. truncus cerebri; ang. brain stem).
  • Rdzeń przedłużony (opuszka; łac. i ang. medulla oblongata), w którym znajdują się ośrodki kierujące odruchami bezwarunkowymi – ośrodki oddechowe, regulujące pracę serca, ciśnienie krwi, ośrodki odpowiedzialne za żucie, połykanie, wydzielanie śliny, ośrodki kojarzeniowe słuchu i równowagi oraz koordynacji ruchowej.
  • Tyłomózgowie (łac. rhombencephalon), będący ośrodkiem kontroli, koordynacji i regulacji ruchów, odpowiedzialnym za utrzymanie równowagi ciała. Stanowi odruchowy ośrodek kaszlu, wydzielania śliny, połykania, automatyczne ośrodki oddychania, hamowania skurczów serca, wydzielania potu, naczyniowo-ruchowy i inne.
    • Tyłomózgowie wtórne (zamózgowie), z którego powstają móżdżek i most,
    • Rdzeniomózgowie, z którego powstaje rdzeń przedłużony.
  • Most (łac. i ang. pons).
  • Śródmózgowie (łac. mesencephalon; ang. midbrain), czyli pierwotny ośrodek analizy wzroku i słuchu.
• Mózg (łac. i ang. cerebrum) lub Kresomózgowie (łac. telencephalon, рус. Конечный мозг)):
  • Półkule mózgu (łac. hemisphaeria cerebri; ang. cerebral hemispheres). Dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się na płaty:
    • Płat czołowy – związany z m.in. pamięcią, uwagą, kontrolą zachowania, planowaniem, hamowaniem reakcji; zawiera również ośrodki ruchowe oraz pole Broca (zazwyczaj w lewej półkuli), związane z kontrolą ekspresji mowy.
    • Płat ciemieniowy – zawiera m.in. ośrodki czucia skórnego, rozumienia i kojarzenia informacji pochodzących ze zmysłów oraz ośrodki uwagi.
    • Płat potyliczny – zawiera ośrodki wzrokowe.
    • Płat skroniowy – zawiera m.in. ośrodek analizy wrażeń słuchowych (pole Wernickego, zazwyczaj w lewej półkuli), a także ośrodki emocji oraz pamięci.
  • Międzymózgowie (łac. i ang. diencephalon), w którym znajdują się ośrodki nerwowe głodu i sytości, termoregulacji, pragnienia, agresji/ucieczki, popędu płciowego i instynktu macierzyńskiego.

Rdzeń kręgowy

Rdzeń kręgowy (łac. medulla spinalis; ang. spinal cord).

---

Obwodowy układ nerwowy

Obwodowy układ nerwowy (łac. systema nervosum periphericum; ang. peripheral nervous system).

Somatyczny układ nerwowy

Somatyczny układ nerwowy (łac. systema nervosum somaticum; ang. somatic nervous system).

Układ piramidowy

Układ piramidowy (łac. systema pyramidale) – część układu nerwowego kontrolująca ruchy dowolne i postawę ciała. Układ piramidowy ma dwie drogi unerwiające ruchowo mięśnie. Pierwsza z nich to droga korowo-jądrowa, która unerwia mięśnie twarzoczaszki, szyi, a także część mięśnia czworobocznego. Druga to droga korowo-rdzeniowa, która unerwia resztę mięśni organizmu.

Układ pozapiramidowy

Układ pozapiramidowy, Układ podkorowy, Układ ruchowy prążkowiowy (łac. systema extrapyramidale) wraz z układem piramidowym bierze udział w wykonywaniu przez organizm czynności ruchowej. Jeśli jednak układ piramidowy zajmuje się czynnościami, które wymagają od nas skupienia (np. nauka jazdy na rowerze, nauka pisania), to układ pozapiramidowy powoli przejmuje i automatyzuje czynności, które wcześniej były pod kontrolą układu piramidowego. Układ pozapiramidowy jest więc układem wspomagającym, odciążającym nas od skupiania się nad codziennymi czynnościami, umożliwiający nam pewną automatyzację. Współdziała w wyzwalaniu ruchów dowolnych i regulowaniu napięcia mięśni szkieletowych.

Układ czuciowy

Układ czuciowy (czucia powierzchniowego, czucia głębokiego, narządów zmysłów)

Autonomiczny układ nerwowy

Autonomiczny (wegetatywny) układ nerwowy lub Wegetatywny układ nerwowy (łac. systema nervosum autonomicum; ang. autonomic (visceral) nervous system).

Układ współczulny (sympatyczny)

Układ współczulny, Układ sympatyczny lub Układ pobudzający (łac. pars sympathica; ang. sympathetic nervous system) odpowiada przede wszystkim za mobilizację organizmu. Zachowuje stałą aktywność, umożliwiającą utrzymanie homeostazy.

Układ przywspółczulny (parasympatyczny)

Układ przywspółczulny, Układ parasympatyczny lub Układ cholinergiczny (łac. pars parasympathica, systema parasympathicum; ang. parasympathetic nervous system) – podukład autonomicznego układu nerwowego odpowiedzialny za odpoczynek organizmu i poprawę trawienia.

Układ enteryczny (metasympatyczny)

Układ enteryczny lub Metasympatyczny układ nerwowy (eng. Enteric nervous system, The metasympathetic system, рус. Метасимпатическая нервная система, МНС):

• Układ żołądkowo-jelitowy.
• Jelitowy układ nerwowy.
• Kardiometasympatyczny układ nerwowy.
• Układ nerwowy cewkowo-współczulny.

---

Bibliografia

1. Andrei Zhalevich. ŚwiatoRazumienie. Wrocław, 2023.
2. Adam Bochenek, Michał Reicher. Anatomia człowieka T.I. Warszawa: PZWL, 1968.
3. Michał Reicher. Anatomia ogólna: kości, stawy i więzadła, mięśnie. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1990.
4. Thieme Atlas of Anatomy: General Anatomy and Musculoskeletal System. Thieme. 2006.
5. Синельников Р. Д., Синельников Я. Р. Атлас анатомии человека. — 2-е. — М.: Медицина, 1996.
6. https://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system
7. https://pl.wikipedia.org/wiki/Układ_nerwowy
8. https://pl.wikipedia.org/wiki/Układ_nerwowy_człowieka
9. https://pl.wikipedia.org/wiki/Ośrodkowy_układ_nerwowy
10. https://pl.wikipedia.org/wiki/Obwodowy_układ_nerwowy
11. https://ru.wikipedia.org/wiki/Нервная_система
12. https://ru.wikipedia.org/wiki/Центральная_нервная_система
13. https://ru.wikipedia.org/wiki/Периферическая_нервная_система

1. https://be.wikipedia.org/wiki/Нервовая_сістэма
2. https://fizjoterapeuty.pl/uklad-nerwowy/uklad-nerwowy-podstawowe-informacje.html

---