Гульня шкляных пэрлаў
MOWA : Język polski | Света-Мова | Русский язык
«Гульня шкляных пэрлаў» (ням. «Das Glasperlenspiel», пол. «Gra szklanych paciorków», рус. «Игра в бисер») — апошні і галоўны раман нямецка-швайцарскага пісьменьніка Гэрмана Гэсэ, над якім ён працаваў з 1931 па 1942 год (кніга была скончаная 29 красавіка 1942 году). Упершыню раман апублікаваны 18 лістапада 1943 году ў цюрыскім выдавецтве «Фрэтц і Васмут» (Fretz & Wasmuth) у двух тамах. У 1946 годзе Гэсэ быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй у галіне літаратуры ў тым ліку і за гэты твор.
Галоўны герой кнігі — Ёзэф Кнэхт. Яго тытул — Магістар гульні (лац. Magister Ludi). Тэрмін Magister Ludi — гэта калямбур: 'ludus' на лацінскай мове можа азначаць як «гульня», так і «школа». Такім чынам, Magister Ludi можа азначаць як «Магістар гульні», так і «школьны настаўнік».
Дзеянне рамана «Гульня шкляных пэрлаў» адбываецца ў будучыні ў нявызначаны час. Гесэ выказаў здагадку, што апавяданне кнігі пачынаецца прыкладна ў 25 стагоддзі. Фон - выдуманая правінцыя ў Цэнтральнай Еўропе пад назвай Касталія, зарэзерваваная палітычнымі рашэннямі для чыста інтэлектуальнага існавання, тэхналогіі і эканамічнае жыццё абмежаваныя да неабходнага мінімуму. Гэта месца з'яўляецца домам для аскетычнага ордэна інтэлектуалаў з падвойнай місіяй: яны кіруюць школамі-інтэрнатамі для маладых хлопчыкаў (такім чынам, раман з'яўляецца дэталёвым даследаваннем інтэлектуальнага навучання і жыцця), і яны культывуюць і ўдзельнічаюць у гульні ў шкляныя пацеркі, прыродзе з якіх застаецца няўлоўным. Ёсць толькі намёкі на яе прынцыпы, якія, відаць, настолькі складаныя, што іх нават цяжка ўявіць. Гульня патрабуе гадоў напружанага вывучэння музыкі, матэматыкі і аналізу гісторыі культуры. Аднак па сутнасці гульня ўяўляе сабой абстрактны сінтэз усіх мастацтваў і навук. Ён ініцыяваны гульцамі, якія ствараюць глыбокія спасылкі паміж, здавалася б, не звязанымі тэмамі.
Раман распавядае пра выбітнага члена ордэна, Іосіфа Кнехта (імя можна перакласці як «слуга» або «парабак», але таксама можа азначаць «васал» або «рыцар»), апісанага выдуманым гісторыкам ордэна. Таму кніга з'яўляецца прыкладам развіваючага рамана. Тэкст, напісаны ў навукова-біяграфічнай форме, прадстаўляе момант рашэння галоўнага героя ўступіць у ордэн, яго майстэрства гульні і павышэнне ў іерархіі, калі ён нарэшце атрымлівае тытул magister ludi, прызначаны толькі для лепшых гульцоў.
Аднак лаяльнасць Кнехта да ордэна пачынае разбурацца, калі ён паступова сумняваецца, ці маюць права адораныя людзі адысці ад жыцця, напоўненага шматлікімі праблемамі. Кнехт пачынае разглядаць Касталію як нейкую вежу са слановай косці, эфірную, ахоўную суполку, прысвечаную выключна інтэлектуальным мэтам, але не ведаючую пра праблемы, звязаныя з жыццём па-за межамі.
Гэтая выснова толькі паскарае ўзнікненне асабістага крызісу, у выніку якога Кнехт робіць неймавернае. Ён просіць адмовіцца ад тытула магістра і вырашае пакінуць ордэн, нібыта каб стаць актывам і дапамагаць шырокім культурным колам. Адміністратары ордэна адхіляюць яго просьбу, але Кнехт усё роўна сыходзіць, спачатку заняўшыся выхавальнікам сына свайго сябра дзяцінства. Літаральна праз некалькі дзён ён тоне ў горным возеры, спрабуючы выплыць, не быўшы да гэтага належным чынам падрыхтаваны. На гэтым сюжэт твора заканчваецца.
Гэта верш Германа Гесэ «Прыступкі» з яго рамана «Гульня шкляных перлаў» (пераклад на люцкую мову Васіля Сёмухі, 1991):
Любая кветка вяне; саступае
І старасць месца юнаму запалу,
І мудрасць з часам гэтак адцвітае,
Нішто не вечна, здоўжыцца памалу.
Павінна быць гатовым наша сэрца
Перарадзіцца, новы даць пачатак
Спалукам іншым, формам, месцам,
Ахвяравацца ў іншы распарадак.
У кожным пачынанні тайнасць тая,
Што нашае жыццё абараняе.
Прыступкамі ўгару павінны йсці мы
І не прывязвацца, як да радзімы.
Дух свету хай не звузіць нам прастору,
Няхай узносіць паэтапна ўгору.
Вось толькі мы ў адной зжыліся сферы,
Ужо лянотнасць наша на парозе,
І толькі той, хто вечна у дарозе,
Перамагае звыкласці хімеры.
Магчыма, што смяротнае прычасце –
Прыступка толькі новага жытла,
Не скончыцца жыццё часовым шчасцем...
Бывай жа, сэрца! Ў адраджэнне з тла!
Перакладчык на света-мову: Васіль Сёмуха (1991).
Спампаваць пераклад рамана Гэрмана Гэсэ «Гульня шкляных пэрлаў» на мову Васіля Сёмухі (1991) можна тут: https://knihi.com/Hierman_Hiese/Hulnia_sklanych_pierlau.html
Гесэ Гэрман. Гульня шкляпых перлаў: Спроба жыццёпісу Магістра Гульні Ёзэфа Кнэхта з дадаткам ягоных твораў: Раман / Пер. з ням. В. Сёмуха / Іл. У. Бойкі. - Мн.: Маст. літ., 1991. - 476 с.: іл. ІSВМ 5.340-00754-5 (беларус.).
