Як Вы лічыце, ці выпадкова слова “гутарка” падобнае па гучанню да старажытняга слова 𐌲𐌿𐍄𐌰𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰 (Gutarazda), якое з’яўляецца саманазвай гоцкай мовы? Так, менавіта той самай мовы легендарных готаў!
Цікава, што слова “гутарка” (гутарыць) адсутнічае ў слоўніках іншых славянскіх моваў!
Акрамя гэтага, слова “гутарка” (гутарыць) мае аднолькавы корань з швецкім словам “Gutar”, якое азначае гатландцаў ці жыхароў выспы Готланд…
Гуты або готландцы (шведск. Guta, Gutar) — старажытнагерманскае племя, у перыяд з II ст. да н.э. па мяжу I і II тысячагоддзяў насялялі востраў Готланд, у Балтыйскім моры.
Пра гутаў напісана ў “Гутасазе” (Gutasaga).
Гутаў навукоўцы часта адносяць да готаў. Гэта практычна сінонімы. Так, этнонім “гут” для вызначэння насельніцтва Готланда, а этнонім “гот” ва ўсходнім і заходнім дыялектах старажытнаісландскай мовы гучыць аднолькава: ва ўсходнім — “гутар”; у заходнім — “готар”. Сярод усіх старажытнагерманскіх плямён гэты этнонім адносіцца толькі да готаў і гутаў.
Іншая назва гутаў і готаў: “гёты”, а таксама “ёты” і “гауты” (швед. götar, göter, старажытнаісл. gautar).
Дарэчы, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці нават ёсць вёска Гауці.
А можа “ёты”, “ёта”, “ётва” ў часе і прасторы трансфармаваліся ў “ятва” і “яцвязь”?
Гістарычная вобласць на поўдні сучаснай Швецыі да гэтага часу носіць назву Гёталанд, гэта значыць “краіна гётаў”, а другі найбуйнейшы горад Швецыі называецца Гётэборг (“крэпасць гётаў”). На сваяцтва гётаў з готамі, указваў яшчэ гоцкі гісторык Іярдан (VI стагоддзе).
Існуе таксама гіпотэза пра сваяцтва гётаў-готаў з ютамі.
Юты (старажытнаангл. Ēotas, лац. Iuti або лац. Iutæ) — старажытнагерманскае племя, якое насяляла ў пачатку нашай эры названы ў гонар яго паўвостраў Ютландыя (Iutia, Iutlandia).
А можа “юты-люты” ў часе і прасторы трансфармаваліся ў “лютычы” і “лютва-літва”? Тым больш, што лабскія лютычы (люцічы) тэрытарыяльна суседнічалі з ютамі-лютамі, а потым захоўваючы веру продкаў пад ціскам крыжакоў былі вымушаны адступаць на ўсход… А можа і да самага Нёмана і яго вярхоўяў (месца нараджэння сапраўднай гістарычнай Літвы)?
Яшчэ цікава, што на тэрыторыі сучаснай РБ, паўночнай Украіны, усходняй Польшчы, Смаленскай, Пскоўскай і Бранскай абласцей РФ знаходзіцца больш за сотню вёсак з назвай “Гута”.
Хтосьці скажа, што “Гута” ж — у мінулым — гэта месца металаплаўлення і шклаплаўлення. Вядома! Але ад чаго пайшла менавіта такая назва ды яшчэ менавіта на гэтай тэрыторыі, а не на якой-небудзь іншай? Можа таму, што металаплаўленнем і шклаплаўленнем тут якраз і займаліся прыйшоўшыя сюды і прынёсшыя гэтыя новыя для тых месцаў тэхналогіі гуты?
Жамойты называюць жыхароў сучаснай РБ “гудамі”…
Таксама вельмі блізка: “гуты” і “гуды”. Усяго толькі невялікае фанетычнае скажэнне. І тапонімы “Гуты” супадаюць з арэалам рассялення генетычных “гудаў”: уся РБ, усходняя Польшча, паўночная Украіна, заходняя РФ…
Але вернемся да нашай гутаркі пра гутарку!
“Гутар” (Gutar) не толькі на шведскай, але і на старажытна-скандынаўскай і протагерманскіх мовах азначае “Готы” (Goths) або гуты, гёты, гауты, гауці…
Паходжанне гэтых роднасных этнонімаў навукоўцы звязваюць з імем бога Гаута (або Гота).
Гаут (старажытнаісл. Gaut) — у германскай міфалогіі — міфічны продак або бог у міфе пра паходжанне геатаў (гётаў, готаў, гутаў).
Гаут або Гаутр таксама з’яўляецца адным з эдычных імёнаў бога Одзіна ў скандынаўскай міфалогіі.
Так, праз ланцужок мета-сэнсаў мы выходзім на магчымае паходжанне нямецкага слова “gut, guten” (добра, добры) і ангельскага “God” (Бог). Нагадаю, што на этнагенез англічан вялікі ўплыў мелі тыя самыя “ёты, юты” ці “люты” – галіна готаў, гутаў, гётаў… Што датычыцца немцаў, то тут готы (ці гуты) ўвогуле сталі грунтам для кшталтавання ўсіх геррманскіх народаў. Таму можа быць вельмі верагодна, што імя бога-праайца адлюстравалася і ў прыемных і дадатных словах “gut, guten” (добра, добры)…
Гуты, готы, гёты, гауты называлі сябе імем бога і лічылі сябе яго дзецьмі і нашчадкамі.
Таму словы “гутарка” і “гутарыць” нясуць у сабе і гоцкую гістарычную легендарнасць, і сакральнасць нашых каранёў, і нават містычную вібрацыю імя старажытнага Бога…
Як было ў рэчаіснасці – дакладна зараз ніхто не скажа… Але адназначна адно: слова “гутарка” адносіцца да “лінгва-археалагічнага” пласта не толькі дахрысціянскай, але нават яшчэ і даславянскай эпохі нашай этнагісторыі.
Гэтае слова прыйшло да нас з глыбіні вякоў, каб нагадаць нам пра нашых прашчураў і пра нашыя карані!
Ну, а пра мета-сувязі слова “гутарка” з санскрытам і прота-індаеўрапейскімі каранямі будзем “гутарыць” у наступнай гутарцы (чытайце прадаўжэнне).
© Андрэй Жалевіч. ᚯГУТАРКІ З СУСВЕТАМᚬ