За апошняе стагоддзе вельмі распаўсюдзіўся міт пра масавую асвету грамадства. І амаль кожны зараз мае вельмі шкодную самаўпэненнасць у сваю высокую адукаванасць. Але ці так гэта насамрэч?
Самаму чалавеку цяжка зразумець, што ён неадукаваны, таму што для разумення сваёй неадукаванасці яму таксама патрэбна адукацыя. Атрымліваецца кагнітыўная пастка, з якой чалавеку не проста выбрацца. Тым больш, што ўсё вакол падтрымлівае яго ілюзію цудоўнай адукаванасці. І прапагандысцкія байкі пра высокаразвітасць нашай адукацыі, і невядома па якіх дадзеных і як разлічаныя рэйтынгі IQ, і дыплом “БДУ” (“Баранскага універсітэта”), які ў развітай краіне не змог бы прайсці атэстацыю нават на ўзровень самага звычайнага каледжа. І гэта датычыцца не толькі нашых правінцыяльных ПТУ і СПТУ, навучальняў, пераіменаваных ва “універсітуты” і штампуючых самаўпэўненых невукаў. Некалі будучы на стажыроўцы ва універсітэтах ЗША па тэме «Развіццё эканамічнай і бізнес-адукацыі» я запытаўся ў прарэктара нашага самага элітарнага універсітэта – галоўннай кузніцы ІТ-кадраў, як бы ён ацаніў пазіцыю свайго ВНУ сярод амерыканскіх універсітэтаў па ўзроўню і якасці адукацыі, то адказ мяне моцна здзівіў. Пад уплывам яшчэ савецкай прапаганды і выступленняў М. Задорнава я сапраўды быў упэўнены ў тым, што-што, а нашая адукацыя самая найлепшая ў свеце. Але ад прарэктара я пачуў: “Андрэй, я баюся цябе разчараваць, але ж калі б нашаму ўніверсітэту прыйшлося б праходзіць атэстацыю ў ЗША, то наўрацці б мы атэставаліся б навад на ўзровень каледжа”… І, нагадаю, што гэта быў адказ прарэктара нашага самага-самага элітнага універсітэта…
Таму я лічу, што на самай справе нашым людзям вельмі бракуе не толькі добрай адукацыі, але часам і самай элементарнай асветы і нават граматнасці.
Таму нам трэба вучыць нашых людзей: добра чытаць, пісаць, лічыць… Нехта скажа у адказ: “Што за глупства?.. Нашыя ж людзі такія граматныя… І узровень IQ самы высокі ў Еўропе… Чытаць, пісаць і лічыць яны ж дакладна ўмеюць”.
Але ж я тут кажу пра сапраўдную шляхецкую асвету, а не пра фармальную сярэднюю адукацыю для мас, натоўту ці “адукаваных спажыўцоў”, каб тыя маглі прачытаць цэтлік на тавары, запоўніць анкету пры працаўладкаванні і падлічыць колькі грошы засталося да чарговага заробку.
Я не пра чытанне, пісанне і лічэнне на ўзроўні пачатковай ці падставовай школы, а пра кампетэнцыі, якімі трэба валодаць каб разумець, што адбываецца ў Свеце, які ўвесь час ускладняецца. Пра навыкі якімі патэбна валодаць людзям, жадаючым стаць інтэлектуальнай элітай, сапраўднымі правадырамі і адражэнцамі сваіх народаў і краінаў.
Таму мы ў сваёй А’Святліцы ставім мэту спачатку вучыць людзей добра чытаць, пісаць і лічыць.
- ЧЫТАЦЬ не толькі слоганы на рэкламных шыльдах і кароткія адаптаваныя для не думаючага натоўпу, прадаючыя допісы інфацыганаў і палітычных маніпулятараў у сацыяльных сетках. А чытаць сур’ёзныя годныя для чытання працы і творы вартыя прысвячэнню на іх часу. І не проста чытаць тое, што напісана, але і чытаць “паміж радкоў” тое, што не напісана, не дапісана, не дасказанна і не дадумана самім аўтарам. Чытаць крытычна, разумеючы матывы і мэты напісання твору, асэнсоўваючы для чаго ён напісаны, як на нас уплывае і да чаго, да якіх высноваў і якіх дзеянняў ці бездзеянняў аўтар нас падштурхоўвае. Чытаць разважліва, правяраючы звесткі, разлічаючы і выяўляючы праўду і хлусню, рэчаіснасць і вымысел, асвету і прапаганду, факты і фэйкі. Чытаць, разумеючы дзе аўтар сам выпадкова памыляецца, а дзе наўмысна ўводзіць чытача ў падпан. Чытаць хутка, асвойваючы спецыяльныя тэхнікі хуткачытання. У вядучых сусветных універсітэтах ёсць стандарты па хуткасці і аб’ёму чытання кніг і тэкстаў. Напрыклад, у Оксфардзе звычайны студэнт павінен чытаць кожны дзень не менш (!!!) чым 450 старонак навуковых і тэхнічных тэкстаў. І гэта не проста прыемнай мастацкай літэратуры, а складаных навукова-тэхнічных тэкстаў. Не менш 450 старонак кожны дзень! Інакш, па першае, ён проста не зможа паспяхова вучыцца і будзе адчыслены, а па-другое, ён не навучыцца эфектыўнна працаваць з вялікімі плынямі новых ведаў, якія ўвесь час з’яўляюцца ў Свеце ў нашу інфармацыйную эру, а значыць не будзе добрым экспертам у сваёй галіне. Мяркуецца, што выпускнік Оксфарда, каб быць добрым экспертам павінен чытаць не менш чым той навучальны мінімум 450 старонак у дзень. А калі ж тады працаваць і адпачываць? Таму каб паспяваць сачыць за новымі ведамі трэба вучыцца хутка і эфектыўна чытаць. І чытаць не толькі і не столькі ў літаральным сэнсе “чытання”, колькі ўмець працаваць з інфармацыяй, хутка яе апрацоўваць, каб лепш разумець, што адбываецца ў Свеце!
- ПІСАЦЬ не толькі статусы ў Фэйсбуку і кароткія подпісы пад фатаздымкамі ў Інстаграме ці ролікамі ў ЦікТоку, а ствараць вялікія і глыбокія тэксты, якія дапамагаюць добра структураваць сваё ўласнае светаразуменне, усебакова зразумець апісаную з’яву, самастойна разабрацца ў складаных рэчах. Нездарма па выніках сур’ёзнага універсітэскага навучання абараняецца напісаная магістарская ці доктарская дысертацыя ці лепшым эспертам у сваім кірунку лічыцца аўтар артыкулаў і кніг, напісаных у адпаведанай галіне. Кваліфікацыя добрага эксперта заўсёды ацэньваецца па яго бібліяграфіі, па аўтарытэтнасці і індэксу цытавання яго публікацыяў. Пры ўладкаванні на адказныя пасады ў карпарацыях часта патрабуецца не толькі рэзюмэ, але, напрыклад, і напісаннае эсэ. Таму што ўменне пісаць вялікія тэксты сведчыць аб узроўні развіцця і навыках мыслення. Таму што каб у нечым добра самастойна разабрацца і стварыць сваю незалежную мапу той ці іншай тэмы патрэбнна ўмець добра структараваць веды. І шэраг артыкулаў ці напісаная кніга з’яўляецца хоць і не гарантаваным, але ўсё ж такі прызнакам таго, што чалавек нешта ведае ў тым ці іншым накірунку. І з ім аб гэтым можна паразмаўляць. Прычым пры стварэнні добрых тэкстаў (допісаў, артыкулаў, эсэяў, кнігаў) не дастаткова капіяваць і кампіляваць існуючае, як гэта часцей за ўсё робяць нашыя студэнты пра напісанні дыпломных працаў. У нашу інфармацыйную эру трэба вучыцца самім генерыраваць новыя веды. І ўмець рабіць гэта па майстэрску, таму што па пятах крочыць штучны інтэлект, які ўжо даўно, далёка яшчэ да з’яўлення чата «GPT» пішыць, напрыклад, выдатныя агляды рынкаў для часопісу «Уолл-Стрыт Джорнэл» (The Wall Street Journal). Таму копіпастарства зараз не дастаткова. Патрэбны глыбокі розум і творчасць. Таму вучымся добра пісаць. І пісаць не толькі і не столькі ў літаральным сэнсе “пісання”, сколькі ўмець генераваць новыя веды, станавіцца крыніцамі праўдзівай, дакладнай і каштоўнаўнай інфармацыі.
- ЛІЧЫЦЬ не толькі камунальныя выплаты ці адсоткі па крэдытах, але самастойна вырашаць складаныя, сістэмныя, вынаходніцкія і творчыя задачы. Умець лічыць самастойна ў той час, калі ўсе хочуць лічыць за нас. Банкір падсоўвае гатовы падлік крыдытных выплатаў (каб мы ўсё жыццё былі яго кліентамі), доктар палічыў, колькі нам трэба чаго піць (каб усё жыццё быць яго пацыентамі), урад таксама ўжо ўсё за нас палічыў: што мы павінны рабіць, колькі, каму і за што мы павінны плаціць, каб быць сумленнымі падатка-плацельшчыкамі, паслушнымі абывацелямі і так далей…
Але пад словам “лічыць” мы маем на ўвазе ў сэнсе не толькі і нават не столькі матэматычна. У арыфметычных падліках у нас няма ніякіх шанцаў канкураваць са штучнай інтэлегенцыяй. Кампутары гэта зробяць за нас і хутчэй, і дакладней. Напомню, што вышэйшая матэматыка – гэта не столькі пра арыфметыку і матэматычныя разлікі, сколькі пра логіку, разумнасць! Лічыць у нашым сэнсе гэта: меркаваць, разважаць, мысліць, ставіць пытанні і знаходзіць адказы, думаць сваёй галавой і самастойна вырашаць складаныя задачы, якія даруе нам жыццё. Знаходзіць глыбінныя першапрычыны сістэмных праблемаў і адкрываць новыя шырокія далягляды магчымасцяў для хуткага росту і ўстойлівага развіцця, шукать нестандартныя ідэі і прымаць эффектыўныя рашэнні, распрацоўваць сцэнарыі развіцця падзей і стратэгіі дасягнення нашых мэтаў.
І, мала хто ведае, што існуюць спецыяльныя методыкі развіцця мыслення, якія узровень інтэлектуальных і творчых здольнасцей самага звычайнага сярэдняга чалавека паднімаюць да узроўню геніальнасці.
Некалі такімі інструментамі валодалі толькі закрытыя НДІ (навукова-даследчыя інстытуты), працуючыя на ваенную і касмічную сферы, аддзелы даследваванняў і распрацовак ТНК (транс-нацыянальных карпарацыяў), аналітыкі тайных і спецслужбаў, «мазгавыя трэсты» («Brain Trust») ці «фабрыкі думкі» («Think Tanks»): кансалтынгавыя кампаніі, экспертныя групы, аналітычныя цэнтры, якія распрацоўвалі стратэгіі для краін і іх звязаў. Цяпер гэтыя інструменты для развіцця мыслення і метады эфектыўнага думання ёсць і ў нас і мы можам іх разам вывучаць і асвойваць на практыцы.
Як зразумела ўважліваму чытачу, усе тры часткі пачатковай падставовай асветы, пра каторыя пісалася вышэй: чытанне, пісанне і лічэнне (разважанне ці думанне) узаемазвязаныя паміж сабой. Таму ў нашай А’Святліцы мы разам вучымся чытаць, пісаць, лічыць і выкарыстоўваем для гэтага эфектыўныя кагнетыўныя тэхналогіі квантавай адукацыі і развіцця мыслення. Таму запрашаем вас разам з намі «вучыцца вучыцца» (асваяваць метады хуткага асваення новых ведаў)!